هر بلاک‌چین عمومی یک وعده اساسی به کاربران خود می‌دهد: شفافیت کامل. در این سیستم‌های غیرمتمرکز، تک‌تک تراکنش‌ها، موجودی کیف پول‌ها و تعاملات با قراردادهای هوشمند به‌گونه‌ای دائمی ثبت می‌شوند که هرکسی در جهان بتواند آن‌ها را بررسی کند.
در تئوری، این معماری توزیع‌شده نشان‌دهنده بازترین سیستم مالی ایجادشده در تاریخ است. اما در عمل، تقریباً هیچ‌کس نمی‌تواند آن را بخواند. این همان پارادوکس مرکزی در قلب داده‌های درون‌زنجیره‌ای است: اطلاعات عمومی هستند، اما به‌خودی‌خود خوانا نیستند.
واقعیت این است که داده‌های خام بلاک‌چین حاوی حجم انبوهی از اطلاعات فشرده فنی هستند که انسان عادی نمی‌تواند به‌راحتی آن‌ها را درک کند. آدرس کیف پول‌ها به‌صورت رشته‌های طولانی و ظاهراً تصادفی از حروف و اعداد ظاهر می‌شوند و خود تراکنش‌ها کاملاً رمزگذاری شده‌اند. اگر یک بلاک خام را باز کنید، بسته‌های متراکمی از هش‌ها و داده‌های هگزادیسیمال را خواهید دید که برای چشم انسان معنای بسیار کمی دارند. درک دقیق آنچه در حال مشاهده آن است، حتی برای کاربران باجبره و باتجربه نیز بدون کمک بسیار دشوار است. کاوشگرهای بلاک‌چین برای پر کردن همین خلاء وجود دارند.
ترجمه داده‌های خام درون‌زنجیره‌ای
راه‌حل این رشته کاراکترهای گیج‌کننده، یک رابط مبتنی بر وب به نام کاوشگر بلاک‌چین است. وظیفه اصلی یک کاوشگر بلاک‌چین این است که مانند یک مترجم عمل کند و داده‌های خام و غیرقابل خواندن دفترکل را به چیزی تبدیل کند که انسان بتواند آن را بخواند، جستجو کند و درباره‌اش استدلال نماید. کاربران به‌جای خیره‌شدن به رشته‌های رمزگذاری‌شده، پنجره‌ای قابل جستجو و خوانا به سمت بلاک‌چین دارند. کاوشگرها با اتصال به نودهای کامل یک شبکه بلاک‌چین یا اجرای آن‌ها کار می‌کنند. این زیرساخت به کاوشگر اجازه می‌دهد تا یک نسخه کامل و به‌روز از زنجیره را به دست آورد. با تولید بلاک‌های جدید، کاوشگر آن‌ها را اسکن کرده، داده‌های جدید را استخراج می‌کند و در پایگاه‌های داده‌ای که برای جستجوی فوق‌العاده سریع بهینه شده‌اند، می‌نویسد.
رابط وبی که می‌بینید صرفاً یک ظاهر خوانا است که در بالای این داده‌های به‌شدت ایندکس‌شده قرار دارد. از طریق این پلتفرم‌ها، کاربران می‌توانند تراکنش‌ها را جستجو کنند و ببینند آیا تأیید شده‌اند یا خیر، مستقیماً روی کیف پول‌ها کلیک کنند و موجودی فعلی را ببینند، قراردادهای هوشمند غیرمتمرکز را جستجو و تحلیل کنند و مسیر یک پرداخت را از یک آدرس به آدرس دیگر ردگیری کنند. کاوشگرهای بهتر با افزودن لایه‌هایی از تحلیل‌ها و فراداده‌ها مانند برچسب‌های توکن، برچسب‌گذاری کیف پول، نمودارهای موجودی و تأیید قرارداد، بسیار فراتر از نمایش خام داده‌ها می‌روند.
یک اندازه برای همه مناسب نیست
از آنجا که بلاک‌چین‌های مختلف با معماری‌های کاملاً متفاوتی ساخته شده‌اند، کاوشگری که برای یک شبکه طراحی شده است به‌طور خودکار ابزار مناسبی برای شبکه دیگر نخواهد بود. خواندن صحیح یک زنجیره وابستگی زیادی به درک نحوه ساخت آن زنجیره خاص دارد. برای مثال، بیت‌کوین یک استثنای بزرگ است زیرا حول محور مدل خروجی تراکنش خرج‌نشده یا همان UTXO می‌چرخد، در حالی که اکثریت قریب به اتفاق بلاک‌چین‌های مدرن بر اساس حساب کاربری (Account-based) هستند. بنابراین، کاوشگرهای بیت‌کوین عمدتاً روی مشاهده بلاک‌ها، کارمزدهای تراکنش، سکه‌های خرج‌نشده فردی، نظارت بر فعالیت استخراج و نرخ هش، مشاهده وضعیت فعلی مم‌پول و ردگیری موجودی کیف پول‌های درون‌زنجیره‌ای تمرکز می‌کنند.
اتریوم یک لایه قرارداد هوشمند معرفی می‌کند؛ به این معنا که کاوشگرهای آن باید کارهای بسیار بیشتری انجام دهند و عموماً پیچیده‌تر هستند. این پلتفرم‌ها باید از مشاهده بلاک‌ها، کیف پول‌ها و تراکنش‌های اتریوم در کنار نمایش استانداردهای توکن ERC-20، ERC-721 (NFT) و ERC-1155 پشتیبانی کنند. علاوه بر این، آن‌ها باید کد منبع قرارداد هوشمند و تأیید آن را مدیریت کنند و در عین حال تراکنش‌های داخلی، فرایندهای قرارداد، میزان مصرف گاز و تحلیل کارمزد را آشکار سازند.
سولانا لایه دیگری از منحصربه‌فرد بودن را اضافه می‌کند. به عنوان یک بلاک‌چین با توان عملیاتی بالا و مدل مبتنی بر حساب متمایز خود، کاوشگرهای سولانا به‌شدت به معیارهای متفاوتی مانند ردگیری سریع نهایی شدن تراکنش‌ها، گزارش‌های تعامل با برنامه، عملکرد اعتبارسنج‌ها، توزیع استیکینگ و فراداده‌های توکن تکیه می‌کنند.
چه کسانی واقعاً از آن‌ها استفاده می‌کنند؟
کاوشگرهای بلاک‌چین طیف وسیعی از موارد استفاده را برای انواع کاربران فراهم می‌کنند. برای بیشتر افراد عادی، کاربرد اصلی صرفاً پاسخ دادن به یک سوال ساده است: آیا تراکنش من انجام شد؟ بررسی یک تأییدیه یا نظارت بر موجودی کیف پول اغلب تنها ویژگی‌ای است که کاربران عادی همیشه به آن نیاز خواهند داشت. با این حال، دقیقاً همین رابط‌ها کارهای سنگینی را برای متخصصان صنعت انجام می‌دهند. پژوهشگران امنیتی به‌شدت به کاوشگرهای بلاک‌چین متکی هستند تا فعالیت‌های مشکوک درون‌زنجیره‌ای را شناسایی کنند، جریان وجوه سرقت‌شده را ردگیری نمایند و اقدامات دقیق انجام‌شده توسط کیف پول‌های هک‌شده را زیر نظر بگیرند. تحلیلگران امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) و کاربران حرفه‌ای از کاوشگرها استفاده می‌کنند تا نگاهی عمیق به نحوه استفاده از پروتکل‌ها داشته باشند و بررسی کنند که دارندگان بزرگ — که به نهنگ‌ها معروفند — چگونه با پروتکل‌های خاص دی‌فای تعامل دارند. توسعه‌دهندگان قراردادهای هوشمند نیز برای تست کردن کد خود و نظارت بر هرگونه خطا پیش از اینکه به مشکلات پرهزینه‌ای تبدیل شوند، به این ابزارها تکیه می‌کنند.
گذر به هوش درون‌زنجیره‌ای: نسل بعدی
این همان مسیری است که کل دسته تحلیل‌های بلاک‌چین به‌آرامی به سمت آن حرکت کرده است. یک کاوشگر سنتی صرفاً به این سوال پاسخ می‌دهد که چه اتفاقی روی زنجیره افتاده است، اما نسل جدیدتر تلاش می‌کند به این سوال پاسخ دهد که چه کسی آن را انجام داده و چه معنایی دارد. محدودیت اصلی یک کاوشگر پایه، ناشناس بودن است. شما می‌توانید ببینید که یک آدرس خاص وجوهی را جابه‌جا کرده است، اما خود آدرس هیچ اطلاعاتی به شما نمی‌دهد. یک کاوشگر بلاک‌چین نسل بعدی با ترکیب ویژگی‌های کاوشگر سنتی با برچسب‌گذاری پیشرفته نهادها، آن خلاء حیاتی را پر می‌کند. این ابزارها قادرند آدرس‌های بلاک‌چین را از حالت ناشناس خارج کرده و آن‌ها را در نهادهای دنیای واقعی مانند صرافی‌ها، صندوق‌ها یا شرکت‌ها گروه‌بندی کنند.
تفاوت عملی‌ای که این موضوع ایجاد می‌کند بسیار چشمگیر است. برای مثال، یک نهاد از-حالت-ناشناس-خارج‌شده برای شرکت Strategy (که قبلاً MicroStrategy نام داشت) بیت‌کوین خود را در حدود ۱,۴۰۰ تا ۱,۶۰۰ آدرس مختلف نگه می‌دارد. اگر به‌طور جداگانه در نظر گرفته شوند، آن آدرس‌ها چیزی جز نویز نیستند، اما وقتی در یک نهاد واحد گروه‌بندی می‌شوند، سبدی را تشکیل می‌دهند که می‌توانید به‌طور فعال آن را به‌عنوان یک کل دنبال و ردگیری کنید.
استفاده از کاوشگرهای پیشرفته بلاک‌چین، درک بلاک‌چین را به فرآیندی ساده تبدیل می‌کند. کاربران می‌توانند به‌طور یکپارچه یک آدرس یا تراکنش را در طیف وسیعی از بلاک‌چین‌های محبوب جستجو کنند و کیف پول‌ها و تراکنش‌هایی را ببینند که به‌وضوح به نهادهای شناخته‌شده و منتسب متصل شده‌اند، نه اعداد تصادفی. کاربران همچنین می‌توانند جریان تراکنش‌ها را از طریق نمودارهای بصری تحلیل کنند که به‌راحتی نشان می‌دهند چگونه وجوه در طول زمان بین کیف پول‌ها و نهادهای مختلف جابه‌جا می‌شوند. این پلتفرم به کاربران قدرت می‌دهد تا دارایی‌های توکن و موجودی‌های تاریخی را با دردسر بسیار کمی زیر نظر داشته باشند. علاوه بر این، کاربران می‌توانند محرک‌هایی را بر اساس اندازه تراکنش، نهاد یا آدرس خاص سفارشی‌سازی کنند و اعلان‌های بلادرنگ را از طریق تلگرام، وب‌هوک یا ایمیل برای طیف گسترده‌ای از اقدامات درون‌زنجیره‌ای دریافت نمایند.
تصویر بزرگ‌تر
کاوشگرهای بلاک‌چین دلیلی هستند که وعده «دفترکل عمومی» در عمل معنا پیدا می‌کند. بدون این پلتفرم‌ها، شفافیت صرفاً یک تئوری است. با وجود آن‌ها، هرکسی می‌تواند دقیقاً آنچه را که روی بلاک‌چین اتفاق می‌افتد برای خود تأیید، تحلیل و درک کند. با ادامه تکامل و رشد شبکه‌های غیرمتمرکز، اکوسیستم درون‌زنجیره‌ای شامل تعداد نامحدودی از آدرس‌ها، پروتکل‌ها، پل‌ها و قراردادهای هوشمند است. ابزارهایی که صرفاً داده‌ها را نمایش می‌دهند اهمیت کمتری خواهند داشت و آن‌هایی که زمینه حیاتی را اضافه می‌کنند، ارزش بیشتری پیدا خواهند کرد. پر کردن شکاف بین داده‌های فنی و درک انسانی نقطه‌ای است که کاوشگرهای مدرن در آن می‌درخشند. مهم‌ترین سوالی که در آینده مطرح می‌شود دیگر صرفاً این نیست که چه چیزی روی زنجیره جابه‌جا می‌شود، بلکه این است که چه کسی پشت آن قرار دارد. این سطح از هوش، روزبه‌روز بیشتر همان چیزی است که یک کاوشگر خوب بلاک‌چین برای پاسخ به آن ساخته می‌شود.
منبع: Why The Next Generation of Blockchain Explorers Are So Important — IoT For All؛ نویسنده: Arkham
منبع: iotforall