هوش مصنوعی عمومی (AGI) یکی از جذابترین و بحثبرانگیزترین موضوعات دنیای فناوری امروز است. آیا روزی AGI میتواند به سطح هوش انسانی برسد، از آن پیشی بگیرد یا حتی جایگزین برخی تواناییهای ما شود؟ در این مقاله کامل، به بررسی این سؤال میپردازیم و پیشرفتها، چالشها و پیشبینیهای مرتبط با Artificial General Intelligence را مرور میکنیم.
فهرست مطالب
- 1 هوش مصنوعی عمومی چیست و چرا مهم است؟
- 2 ایده ماشینهای خیرخواه که به بشریت خدمت میکنند یا برعکس، آن را نابود میکنند، ریشه عمیقی در ضمیر ناخودآگاه انسان دارد.
- 3 پیشرفتهای چشمگیر در تحقیقات هوش مصنوعی
- 4 چقدر با AGI فاصله داریم؟
- 5 پیشرفتهای امیدوارکننده در مسیر AGI
- 6 چقدر با «تکینگی فناوری» (Technological Singularity) فاصله داریم؟
- 7 آیا AGI هرگز به توانایی انسانی خواهد رسید؟
هوش مصنوعی عمومی چیست و چرا مهم است؟
در داستان کوتاه «Super-Toys Last All Summer Long» نوشته برایان آلدیس (Brian Aldiss)، جهانی را میبینیم که رباتهای هوشمند تقریباً مانند انسانها عمل میکنند؛ احساسات را تقلید میکنند و حتی تلاش میکنند معنای عشق را درک کنند. دنیای داستانهای علمی-تخیلی مدتهاست که مجذوب ماشینهای هوشمند شده است؛ از «آیا اندرویدها خواب گوسفندهای برقی میبینند؟» نوشته فیلیپ کی. دیک (Philip K. Dick) تا شاهکار سایبرپانک «نورومنسر» (Neuromancer) نوشته ویلیام گیبسون (William Gibson).
ایده ماشینهای خیرخواه که به بشریت خدمت میکنند یا برعکس، آن را نابود میکنند، ریشه عمیقی در ضمیر ناخودآگاه انسان دارد.
«زیرساختهای لازم برای پیادهسازی AI با سرعت بیشتری از آنچه انتظار میرفت در حال شکلگیری هستند. بهزودی، هوش مصنوعی بخشی جداییناپذیر از همه فعالیتهای ما خواهد شد و در نهایت بیشتر کارهایی را که امروز به توانایی انسانی نیاز دارند، بر عهده خواهد گرفت. درست مانند هر ایده تحولآفرین دیگر، AI شمشیری دو لبه است که میتواند برای خیر بشریت یا برای اهداف مخرب استفاده شود. بسیار مهم است که روی تنظیم مقررات AI تمرکز کنیم و شروع به کار روی قراردادهای اجتماعی جدید کنیم، زیرا ماشینها شروع به تولید همه چیزهایی خواهند کرد که برای زندگی روزمره به آن نیاز داریم.» — وارگس ساموئل (Varghese Samuel)، مدیرعامل Fingent.
فکر کردن به مفهوم «هوش عمومی» کمی عجیب است. ما هوش و تواناییهای شناختی فعلیمان را مدیون میلیونها سال تکامل سخت و طاقتفرسا هستیم. ظرفیت عظیم مغزی ما باعث شده از همه گونههای دیگر پیشی بگیریم. حالا با استفاده از همین هوش، در حال بازسازی هوش بهصورت محاسباتی هستیم.
دانشمندان کامپیوتر و آمارشناسان در سراسر جهان سخت در تلاشاند تا ماشینهایی بسازند که از دنیای اطرافشان کارآمدتر و قابلاعتمادتر یاد بگیرند. این مفهوم حول Artificial Intelligence (هوش مصنوعی) میچرخد.
پیشرفتهای چشمگیر در تحقیقات هوش مصنوعی
تحقیقات AI با موجی از پیشرفتهای شگفتانگیز در حال پیشروی است:
– شبکههای عصبی که تصاویر رویاگونه تولید میکنند (Deep Dream)
– مدلهای یادگیری ماشین که گفتار انسانی را در زمان واقعی رمزگشایی میکنند
– الگوریتمهایی که بازیکنان حرفهای Go را شکست میدهند
– تشخیص تصاویر و محتوای آنها با سرعت بسیار بیشتر از انسان
با این حال، این AI فقط برای وظایف خاص است و به آن Narrow AI (هوش مصنوعی محدود) میگویند.
ماشینی که با شناخت انسانی همتراز باشد، Artificial General Intelligence (AGI) نامیده میشود.
در این مقاله به بررسی این میپردازیم که آیا AGI در آینده نزدیک (یا حتی دور) میتواند با هوش انسانی برابر شود یا حتی از آن پیشی بگیرد؛ با توجه به پیشرفتهای عظیم و موانع بزرگ باقیمانده.
چقدر با AGI فاصله داریم؟
AI دیگر یک رویای دور نیست؛ امروز واقعیتی است. اما بیشتر سیستمهای AI فعلی محدود و Narrow هستند — قطعاً نه آن AGI که در جستوجوی آن هستیم.
اکثر گوشیهای هوشمند ما با نوعی AI یکپارچه شدهاند تا عکس عالی بگیرند یا دستورات صوتی را درک کنند.
Siri و Alexa قطعاً Narrow AI هستند نه General AI. آنها میتوانند بر اساس دستورات صوتی کارهایی انجام دهند؛ از جستوجوی رستورانهای نزدیک تا پخش آهنگ مورد علاقه یا نشان دادن سریعترین مسیر به محل کار. حتی میتوانند جوک بگویند!
اما یک AGI واقعی میتواند هر وظیفهای را انجام دهد، هر کار جدیدی را یاد بگیرد و به حوزههای کاملاً جدید — خارج از دادههای آموزشی اولیه — تعمیم دهد.
پیشرفتهای امیدوارکننده در مسیر AGI
چند سازمان و فرد برجسته در حال توسعه الگوریتمهایی برای شبیهسازی هوش انسانیمانند هستند:
– DeepMind (پروژه سابق گوگل) معماری Impala را معرفی کرد که با Deep Reinforcement Learning پیشرفت بزرگی در جستوجوی AGI ایجاد کرد.
– AlphaGo از DeepMind اولین برنامه کامپیوتری بود که قهرمان جهان Lee Sedol را در بازی Go شکست داد. Go پیچیدهتر از شطرنج است و AlphaGo با ترکیب حریفان انسانی و هوش مصنوعی هر حرکت را آموزش دید — شبیه به پیروزی Deep Blue از IBM بر Garry Kasparov در شطرنج سال ۱۹۹۷.
– IBM Watson سیستم پاسخ به سؤال است که در پردازش زبان طبیعی (Natural Language Processing) عالی عمل میکند. در سال ۲۰۱۱ در مسابقه Jeopardy دو قهرمان برتر را شکست داد.
– چالش ImageNet پیشرفت بزرگی در تشخیص اشیا و طبقهبندی تصاویر بود. غولهایی مثل Microsoft و Google سیستمهایی ساختند که تصاویر را خیلی سریعتر از انسان شناسایی میکنند.
رویکرد جدیدی در شبکههای عصبی در حال شکلگیری است. Whole Brain Architecture Initiative با هدف شبیهسازی تواناییهای شناختی انسانی، سیستمی میسازد که مانند مغز انسان یاد بگیرد، فکر کند و هوش را بهتدریج توسعه دهد.
AGI بالاخره پدیدار خواهد شد، اما همانطور که گفتیم، زمان بیشتری نسبت به انتظار نیاز دارد.
چقدر با «تکینگی فناوری» (Technological Singularity) فاصله داریم؟
آیندهنگران پیشبینی اختلال کامل در آینده نزدیک را میکنند. ری کورزویل (Ray Kurzweil)، آیندهنگر معروف، باور دارد AI تواناییهای ما را تقویت میکند نه جایگزین. او پیشبینی میکند ماشینها تا سال ۲۰۴۵ از هوش انسانی پیشی میگیرند و ما به موجودات هیبریدی (نیمهماشین، نیمهانسان) تبدیل میشویم — او این را Technological Singularity مینامد.
«من تاریخ Singularity — که نشاندهنده تحول عمیق و مختلکننده در توانایی انسانی است — را سال ۲۰۴۵ تعیین کردم. هوش غیرزیستی ایجادشده در آن سال، یک میلیارد برابر قدرتمندتر از کل هوش انسانی امروز خواهد بود.» — ری کورزویل، کتاب «The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology»
این ادعاها قطعاً مورد مناقشهاند. ایلان ماسک و مرحوم استیون هاوکینگ نگرانیهای خود را درباره تهدید وجودی AI ابراز کردند.
هرچند خوشبینی و نگرانی وجود دارد، در این مقاله مثبت نگاه میکنیم. سناریوی شبیه Terminator که ماشینها نسل بشر را نابود کنند، نه در آینده نزدیک ممکن است و نه در آینده دور محتمل.
در واقع، ادعای برتری AI بر مغز انسان تا حد زیادی اغراقآمیز است. مغز انسان پیچیدهترین چیزی است که تاکنون کشف یا اختراع شده؛ اندامی ۳ پوندی با ۸۰-۱۰۰ میلیارد نورون. شبیهسازی یک ثانیه فعالیت مغز حدود ۴۰ دقیقه زمان برای سوپرکامپیوتر نیاز دارد.
البته محاسبات قدرتمندتر میشود و این تأخیر کاهش خواهد یافت. کامپیوترها در جمعآوری ورودیهای حسی، پردازش اطلاعات، حرکات پیچیده، پردازش بصری، زبان و استدلال جلوترند.
اما مغز انسان هنوز در خلاقیت، همدلی، احساسات، برنامهریزی و آگاهی (Consciousness) برتر است. AI پیشرفته امروز این فعالیتها را تقلید میکند اما واقعاً آنها را ندارد.
«ما در نقطه مشابهی در بررسی هوش ماشینی هستیم. ماشینها در حال عبور از آستانه مهمی هستند: آستانهای که در آن، تا حدی، به یک انسان بیطرف هوش میدهند.» — کارل سیگن (Carl Sagan)، کتاب The Dragons of Eden
آیا AGI هرگز به توانایی انسانی خواهد رسید؟
پاسخ کوتاه: خیر.
هرچند پیشرفتهای عظیمی داشته، AI هنوز انعطافپذیری و خلاقیتی را که ما بهعنوان گونه داریم، فاقد است. حتی اگر دانشمندان کامپیوتر و آیندهنگران ادعا کنند AI میتواند از هوش انسانی پیشی بگیرد، واقعاً نمیتواند.
علم پزشکی هنوز مغز را — با میلیاردها نورون در تعامل — کامل درک نکرده است.
نحوه درک، به خاطر سپاری و پردازش اطلاعات توسط مغز هنوز برای دانشمندان چالشبرانگیز است. چطور میتوانیم بفهمیم ماشینی به هوش انسانی رسیده وقتی خودمان به سختی میدانیم هوش انسانی در انسان چیست؟
و راز نهایی: Consciousness (آگاهی). این معما قرنها فیلسوفان و حالا عصبشناسان را گیج کرده. اگر بخواهیم ماشینهایی بسازیم که فکر کنند، باید ابتدا خودمان را درک کنیم و بفهمیم Consciousness واقعاً چیست؛ فقط محصول شلیک نورونها یا چیز دیگری؟
خیلی پیش از رسیدن به AGI از منظر فناوری، باید به انبوهی از سؤالات پاسخ دهیم.
منبع: iotforall