در سالهای اخیر، صنعت سلامت (Healthcare) با ظهور دستگاههای اینترنت اشیا (Internet of Things) شاهد تحولی انقلابی بوده است. این ابزارهای نوآورانه کیفیت مراقبت از بیماران و کارایی عملیاتی را بهطور چشمگیری بهبود دادهاند. اما این پیشرفت سریع فناوری، پیامدهای ناخواستهای نیز بههمراه داشته است: افزایش قابلتوجه نقضهای امنیتی. از آنجا که این دستگاهها اغلب با دادههای حساس بیماران سروکار دارند، افزایش حوادث امنیت سایبری (Cybersecurity) نگرانیهایی درباره امنیت و حریم خصوصی اطلاعات بیماران در عصر دیجیتال و آسیبپذیری دادههای سلامت ایجاد کرده است. در این مقاله، به بررسی آسیبپذیریهای دستگاههای IoT در حوزه سلامت و راهکارهای عملی برای کاهش این خطرات میپردازیم.
آسیبپذیریهای دستگاههای IoT در حوزه سلامت
صنعت سلامت یکی از دادهمحورترین بخشهاست و 30 درصد از کل دادههای جهان را تولید میکند که هر دو سال یکبار دو برابر میشود. دستگاههای IoT این حجم عظیم اطلاعات—که اغلب حساس و محرمانه هستند—را مدیریت و منتقل میکنند. در ادامه، به چند دستگاه IoT که دادههای حساس را پردازش میکنند و بههمین دلیل هدف اصلی هکرها هستند، اشاره میکنیم:
- پمپهای تزریق هوشمند (Smart Infusion Pumps)
این دستگاهها دوزهای دقیقی از دارو را به بیماران تزریق کرده و برای افزایش کارایی و نظارت، به سایر دستگاهها متصل میشوند. این اتصال امکان ردیابی دادهها بهصورت لحظهای (Real-Time) و پیکربندی از راه دور را فراهم میکند و مراقبت از بیمار را بهبود میبخشد.
بااینحال، طبق یک نظرسنجی صنعتی، 75 درصد از این دستگاهها دارای آسیبپذیریهای امنیتی هستند که آنها را در برابر حملات سایبری آسیبپذیر میکند. هکرها با بهرهبرداری از ضعفهای شبکه میتوانند دوز دارو را تغییر دهند و باعث تزریق بیشازحد یا کمبود دارو شوند که خطرناک است. - مانیتورهای سلامت پوشیدنی (Wearable Health Monitors)
این دستگاهها بهطور مداوم دادههای حساس سلامت مانند ضربان قلب، فشار خون و سایر علائم حیاتی را جمعآوری و منتقل میکنند. این اطلاعات اغلب بهصورت بیسیم به ارائهدهندگان مراقبتهای بهداشتی برای نظارت و تحلیل ارسال میشوند.
اگر دادهها بهدرستی رمزنگاری (Encrypted) نشوند، در برابر رهگیری (Interception) آسیبپذیر میشوند. مجرمان سایبری میتوانند این انتقال داده را شنود کرده و به اطلاعات شخصی دسترسی غیرمجاز پیدا کنند، که منجر به نقض حریم خصوصی یا حتی دستکاری دادهها و تشخیص اشتباه یا درمان نادرست میشود. - ابزارهای نظارت از راه دور بیماران (Remote Patient Monitoring Tools)
این ابزارها به ارائهدهندگان مراقبتهای بهداشتی امکان میدهند تا معیارهای سلامت بیماران—از ضربان قلب تا سطح گلوکز—را از راه دور نظارت کنند و درمان را در دسترستر و کارآمدتر کنند.
ذخیرهسازی این دادهها—چه در خدمات ابری (Cloud Services) و چه در سرورهای داخلی—نیز آسیبپذیریهایی ایجاد میکند. اقدامات امنیتی ناکافی میتواند این سیستمهای ذخیرهسازی را به هدفی آسان برای نقض دادهها (Data Breaches) تبدیل کند و حجم عظیمی از اطلاعات سلامت شخصی را در معرض خطر قرار دهد. - سیستمهای تصویربرداری متصل (Connected Imaging Systems)
سیستمهای تصویربرداری مانند اسکنرهای MRI و CT نمونهای از چالشهای مدیریت حجم عظیم دادهها و یکپارچگی شبکه هستند. این سیستمها تصاویر پزشکی دقیقی تولید میکنند که بار مدیریت دادهها در مراکز درمانی را افزایش میدهند.
یکپارچگی این سیستمها با شبکههای بیمارستانی میتواند نقاط ورودی بالقوهای برای هک ایجاد کند. طبق آمار، 88 درصد از سازمانها در دو سال گذشته حداقل یک نقض داده بهدلیل آسیبپذیری دستگاههای متصل تجربه کردهاند. این موضوع نیاز به اقدامات امنیتی قوی در دستگاهها و شبکهها را برجسته میکند. - سیستمهای HVAC بیمارستانی
بیمارستانها سیستمهای گرمایش، تهویه و تهویه مطبوع (HVAC Systems) خود را با فناوری IoT یکپارچه کردهاند که خطرات امنیتی منحصربهفردی ایجاد میکند. این سیستمها دما، رطوبت و کیفیت هوا را تنظیم میکنند تا راحتی بیماران را تضمین کرده و از انتشار بیماریهای هوابرد جلوگیری کنند.
هکرهایی که کنترل این سیستمها را بهدست گیرند، میتوانند اختلالات جدی ایجاد کنند، مانند تغییر دما و رطوبت که شرایط ناراحتکننده یا خطرناکی برای بیماران و کارکنان ایجاد میکند. در موارد شدید، این امر میتواند به انتشار بیماریهای عفونی منجر شود و خطر جدی برای سلامت ایجاد کند.
راهکارهای کاهش آسیبپذیریهای دیجیتال در دستگاههای IoT پزشکی
با افزایش تهدیدات سایبری علیه دستگاههای IoT پزشکی، سازمانها باید استراتژیهای قوی برای کاهش آسیبپذیریها اتخاذ کنند. در ادامه، چند راهکار عملی برای تقویت دفاع در برابر حملات سایبری ارائه شده است:
- بهروزرسانی منظم نرمافزار و مدیریت وصلهها (Patch Management)
بهروزرسانی نرمافزار یکی از اصول اساسی اما اغلب نادیده گرفتهشده برای ایمنسازی دستگاههای IoT پزشکی است. این بهروزرسانیها معمولاً شامل رفع اشکالات امنیتی هستند که هکرها میتوانند از آنها برای دسترسی به اطلاعات حساس سوءاستفاده کنند.
در سال 2022، بیش از 112 میلیون حمله سایبری به دستگاههای IoT گزارش شد که نشاندهنده علاقه فزاینده مهاجمان سایبری به این فناوریهاست. - شبکههای Wi-Fi امن
در محیطهای مراقبتهای بهداشتی که دستگاهها بهطور مداوم دادههای حساس بیماران را منتقل میکنند، شبکههای Wi-Fi باید امن و رمزنگاریشده باشند. رمزنگاری دادهها را بهگونهای کدگذاری میکند که حتی در صورت رهگیری توسط افراد غیرمجاز، غیرقابلفهم باشد.
مؤسسات بهداشتی باید پروتکلهای رمزنگاری قوی را پیادهسازی کنند، رمزهای عبور شبکه را بهطور منظم تغییر دهند و دسترسی را فقط به کاربران مجاز محدود کنند. - آموزش و آگاهی کارکنان
کارکنان—از متخصصان پزشکی تا پرسنل اداری—خط مقدم دفاع در برابر تهدیدات سایبری هستند. اقدامات و آگاهی آنها تأثیر زیادی بر ایمنی زیرساخت دیجیتال در محیطهای مراقبتهای بهداشتی دارد.
آمار نشان میدهد که 74 درصد از نقضهای دادهها به دلیل خطاهای انسانی، مهندسی اجتماعی یا سوءاستفاده رخ میدهد. برنامههای جامع آموزش و آگاهی کارکنان میتوانند این خطرات را کاهش دهند. - رمزنگاری دادهها (Data Encryption)
دادهها چه در حالت ذخیرهشده (At Rest)—روی دستگاه یا سرور—و چه در حالت انتقال (In Transit)—هنگام حرکت در شبکهها—در برابر نقض آسیبپذیر هستند.
رمزنگاری در تمام مراحل برای یک استراتژی جامع امنیت سایبری سلامت ضروری است. بدون آن، سوابق بیماران، نتایج آزمایشها و سایر دادههای محرمانه بهراحتی میتوانند به دست افراد غیرمجاز بیفتند. - ممیزیهای امنیتی منظم (Security Audits)
ممیزیهای امنیتی منظم، آسیبپذیریها را قبل از بهرهبرداری توسط مجرمان سایبری شناسایی و برطرف میکنند. این ممیزیها شامل بررسی شبکه، دستگاهها و نرمافزارها برای اطمینان از رعایت بالاترین استانداردهای امنیتی است.
شگفتآور است که تنها 52 درصد از شرکتها بهطور منظم ممیزیهای امنیتی برای دستگاههای IoT سلامت انجام میدهند، که نشاندهنده شکاف قابلتوجهی در شیوههای امنیت سایبری است.
امنسازی آینده با IoT سلامت ایمنتر
با پیچیدهتر شدن فناوریهای سلامت مدرن، بیمارستانها و مطبهای کوچکتر باید راهکارهای بالا را پیادهسازی کنند. این اقدامات دفاع آنها را در برابر چشمانداز همیشه در حال تحول تهدیدات سایبری تقویت میکند.
شناخت آسیبپذیری دستگاههای IoT سلامت برای مراقبت از بیماران و حفظ اعتماد آنها حیاتی است. در عصری که سلامت دیجیتال (Digital Health) بهسرعت در حال پیشرفت است، تعهد به اقدامات امنیتی قوی نهتنها یک انتخاب، بلکه یک مسئولیت است.
منبع: iotforall